Đầu báo cháy là thiết bị đầu vào quan trọng trong hệ thống báo cháy tự động, có vai trò phát hiện sớm các dấu hiệu cháy để kịp thời đưa ra cảnh báo. Để đảm bảo khả năng cảnh báo cháy sớm, hạn chế báo cháy giả, người dùng cần lưu ý lựa chọn loại đầu báo cháy phù hợp.
Các loại đầu báo cháy
Các loại đầu báo cháy thông dụng đang được sử dụng trên thị trường hiện nay, bao gồm:
- Đầu báo khói: Đầu báo khói tia chiếu, đầu báo khói quang điện, đầu báo khói ion, đầu báo khói dạng hút…
- Đầu báo nhiệt: Đầu báo nhiệt cố định, đầu báo nhiệt kiểu dây, đầu báo nhiệt gia tăng…
- Đầu báo cháy lửa: Đầu báo cháy lửa UV, đầu báo cháy lửa IR…
Yêu cầu trang bị đầu báo cháy
Theo quy định tại QCVN 10:2025/BCA (phụ lục A), các công trình, gian phòng, hạng mục/khu vực thuộc diện phải trang bị hệ thống báo cháy tự động thì phải trang bị thiết bị cho toàn bộ các khu vực.
Ngoài ra, các công trình có khu vực không gian phía trên trần giả và dưới sàn nâng cần xem xét bổ sung thiết bị báo cháy tự động theo quy định QCVN 10:2025/BCA (phụ lục A, mục 7, bảng A.2).
Còn đối với các công trình thuộc diện phải trang bị hệ thống báo cháy tự động nhưng quy mô nhỏ hoặc tính chất nguy hiểm không cao có thể trang bị các thiết bị báo cháy độc lập. Các thiết bị này cần lắp đặt cùng một nhà và phải được liên kết để đảm bảo khi một thiết bị kích hoạt, tất cả các thiết bị sẽ cùng phát tín hiệu báo cháy.
Lưu ý khi lựa chọn đầu báo cháy theo từng khu vực
Để đảm bảo an toàn PCCC, người dùng cần lưu ý lựa chọn đầu báo cháy theo TCVN 7568-14:2025 (phụ lục A).
Đối với đầu báo khói quang điện
Đầu báo khói quang điện có nguyên lý hoạt động theo tán xạ ánh sáng. Trường hợp có khói lọt vào vùng nhạy cảm, các tia hồng ngoại sẽ bị tán xạ, đổi hướng đi đến đầu thu. Khi lượng tia đến đầu thu đủ lớn (nồng độ khói đạt đến ngưỡng nhất định), mạch điện tử sẽ được kích hoạt để phát tín hiệu báo cháy.
Với nguyên lý tán xạ ánh sáng, đầu báo khói quang điện phù hợp với các khu vực chứa các vật liệu dễ cháy (giấy, gỗ, vải…), các khu vực có nguy cơ sản sinh nhiều khói (phòng kho, phòng họp, phòng làm việc, phòng chứa vật tư hàng hoá, phòng ngủ, không gian hành lang, trần treo…).
Đối với đầu báo khói ion hoá
Đầu báo khói ion hoá (tên tiếng anh là Ionization smoke detector) hoạt động theo nguyên lý sử dụng nguồn phóng xạ yếu để ion hoá các phân tử không khí trong buồng đo, từ đó tạo ra dòng điện ổn định giữa hai cực điện.
Trường hợp có cháy, các hạt khói từ đám cháy xâm nhập vào buồng đo, cường độ dòng điện trong mạch sẽ bị sụt giảm đột ngột do hạt bụi bám vào ion tự do, cản trở sự di chuyển của các ion này.
Do đó, đầu báo khói ion hoá phù hợp sử dụng cho các môi trường có nguy cơ cháy nhanh, ngọn lửa ít khói như kho dung môi, kho sơn, kho chứa cồn…
Đối với đầu báo khói tia chiếu
Đầu báo khói tia chiếu (tiếng anh là Beam smoke Detector) hoạt động dựa trên nguyên lý suy giảm cường độ ánh sáng. Khi có cháy, khói từ đám cháy sẽ làm tán xạ ánh sáng, giảm cường độ ánh sáng thu được ở bộ thu. Cường độ ánh sáng này khi giảm tới một ngưỡng nhất định (đã được cài đặt trước) sẽ truyền tín hiệu báo cháy tới tủ báo cháy trung tâm.
Đây là loại đầu báo cháy được ứng dụng phổ biến trong các không gian rộng, có trần cao như các khu vực sảnh của trung tâm thương mại, nhà thi đấu, khách sạn… Hoặc các kho bãi có kệ hàng cao, không gian ít bị che khuất.
Đối với đầu báo khói kiểu hút
Đầu báo khói kiểu hút (Aspiration smoke detector) hoạt động trên nguyên lý chủ động lấy mẫu không khí qua ống dẫn và phân tích tại buồng phân tích. Do đó, thiết bị này có khả năng phát hiện cháy sớm khi khói còn ở nồng độ thấp, phù hợp với các khu vực yêu cầu cao về an toàn PCCC: phòng sạch, trung tâm máy chủ, tổng đài, phòng máy tính…
Đầu báo cháy nhiệt
Đầu báo cháy nhiệt (Heat detector) vận hành dựa trên nguyên lý giám sát các biến đổi về nhiệt lượng thông qua các cảm biến nhiệt (thanh lưỡng kim, điện trở nhiệt). Thiết bị đầu vào này sẽ kích hoạt báo cháy sớm khi nhiệt độ môi trường đạt đến ngưỡng nhiệt đã được thiết lập sẵn.
Thiết bị này phù hợp với các khu vực đầu báo khói khó phát hiện chính xác (thường báo cháy giả do nhiều bụi bẩn, khói thải) như hầm để xe, gara ô tô, nhà bếp công nghiệp, xưởng chế biến gỗ…
Đầu báo cháy lửa
Đầu báo cháy lửa (Flame detector) hoạt động dựa trên nguyên lý phân tích bức xạ điện từ phát ra từ ngọn lửa, tập trung tại các dải phổ hồng ngoại, tia cực tím. Do đó, đầu báo cháy lửa thường được khuyến nghị lắp đặt tronng các không gian rộng lớn, ít bị che khuất như kho chứa hoá chất, kho chứa dung môi dễ cháy…
Với những không gian đặc thù, chủ đầu tư/ nhà thầu thi công PCCC có thể trang bị kết hợp các loại đầu báo cháy để đảm bảo phát hiện cháy sớm và hạn chế báo cháy giả.
Đặc biệt, để đảm bảo khả năng báo cháy, độ nhạy và hoạt động ổn định, người dùng nên ưu tiên lựa chọn đầu báo cháy của các thương hiệu uy tín như báo cháy Notifier, báo cháy Morley – Honeywell, báo cháy Sanjiang… kết hợp với các thiết bị dây tín hiệu chống cháy chống nhiễu, tủ trung tâm báo cháy, hệ thống chữa cháy tự động…